| N° |
Inglés |
Aimara |
Kunza |
Mapudungun |
Quechua |
Rapanui |
Español |
| 1 |
I* |
jiwasa (inclusivo),
naya (exclusivo) |
ackcka |
iñche |
ñuqa |
āu,
koau |
yo |
| 2 |
you (singular),
thou (archaic) |
juma |
tchema |
eymi |
qam |
koe,
kokoe |
tú,
vos,
usted (formal) |
| 3 |
he,
she |
jupa |
[[]] |
fey |
pay |
îa,
koîa,
aîa |
él,
ella |
| 4 |
we* |
jiwasanaka (inclusivo),
nayanaka (exclusivo) |
ckun |
iñchiñ,
iñchiw (dual) |
ñuqanchik (inclusivo),
ñuqayku (exclusivo) |
tâtou,
kotâtou (inclusivos);
matou,
komatou (exclusivos);
taûa (dual: tú y yo),
maûa (dual: él/ella y yo) |
nosotros,
nosotras |
| 5 |
you (plural) |
jumanaka |
tchími |
eymün,
eymu (dual) |
qamkuna |
korua,
korua arurua (dual) |
vosotros,
vosotras (informal, España),
ustedes (América; formal, España) |
| 6 |
they |
jupanaka |
ickota |
feyengün,
feyengu (dual) |
paykuna |
raûa,
koraûa;
raûa arurua (dual) |
ellos,
ellas |
| 7 |
this* |
aksa,
aka |
aâya,
anta |
fa,
fachi,
tüfa,
tüfachi |
kay |
nei |
este |
| 8 |
that* |
uka |
ckatchi |
fey,
feychi |
chay |
ena,
era |
ese,
aquel |
| 9 |
here |
akana,
akja |
aiss,
ap-ps |
faw,
famew,
tüfa mew |
kaypi |
î,
inei |
aquí,
acá |
| 10 |
there |
khana |
[[]] |
tiye mew,
tüye mew,
eye,
uye eyew |
chaypi,
jaqaypi |
ná,
nainá,
airá-era |
ahí,
allí,
allá |
| 11 |
who* |
khiti |
[[]] |
iney,
iñey |
pi |
aai |
quién |
| 12 |
what* |
kuna |
[[]] |
chem |
jay |
aha |
qué |
| 13 |
where |
kawki,
kawkina,
kawkha |
[[]] |
chew |
manchay,
may,
maypi,
maypin |
hé,
ihé,
i kona hé |
dónde |
| 14 |
when |
[[]] |
[[]] |
chumül |
jayk'ax,
mayk'ax |
angahé |
cuándo |
| 15 |
how |
[[]] |
[[]] |
chum,
chumngechi |
imayna |
pehea |
cómo |
| 16 |
not* |
jani |
ackanu,
sickin |
-ki- (modo volitivo),
-la- (modo real),
-nu,
-no- (modo hipotético),
mu (adverbio),
no |
mana |
ina,
kai |
no |
| 17 |
all* |
q'ala |
baini |
fill,
kom |
tukuy,
jinantin,
llapa |
ananake,
anakeanake |
todo |
| 18 |
many* |
alluxa,
yamphi,
ancha,
anchaki |
cke |
aḻün,
fenten,
fentren |
[[]] |
[[]] |
muchos,
muchas |
| 19 |
some |
yaqhipa |
[[]] |
kiñeke |
wakillan |
[[]] |
algunos,
algunas;
unos,
unas |
| 20 |
few |
juk'a,
pisi,
k'atalla |
[[]] |
pichi |
pisi |
[[]] |
poco |
| 21 |
other |
yaqha,
wasa |
[[]] |
ka |
wax |
tahi |
otro,
otros;
otra,
otras |
| 22 |
one* |
maya |
semma |
kiñe |
huk |
ka tahi,
e tahi (adj.) |
uno |
| 23 |
two* |
paya |
ppoya |
epu |
iskay |
ka rua,
e rua (adj.) |
dos |
| 24 |
three |
kimsa |
ppálama |
küla |
kimsa |
ka toru,
e toru (adj.) |
tres |
| 25 |
four |
pusi |
chchalpa |
meli |
tawa |
ka há,
e há (adj.) |
cuatro |
| 26 |
five |
phisqa |
mútusma |
kechu |
pichqa |
ka rima,
e rima (adj.) |
cinco |
| 27 |
big* |
jach'a |
ckapur |
futa,
fucha |
jatun |
nui nui |
grande |
| 28 |
long* |
sayt'u |
[[]] |
wif |
sayt'u,
suni |
roa,
roaroa,
tauroa |
largo |
| 29 |
wide |
phullch'u |
ckackar |
fücha rume,
fücha rupa |
qhanqa |
[[]] |
ancho |
| 30 |
thick |
lankhu,
thuru |
[[]] |
fücha rume (objetos),
fücha rupa |
pathu,
rakhu |
[[]] |
grueso |
| 31 |
heavy |
jathi |
[[]] |
fanün |
llasa |
[[]] |
pesado |
| 32 |
small* |
jisk'a |
[[]] |
pichi |
ch'ilikuti,
juch'uy |
iti,
iti iti |
pequeño |
| 33 |
short |
ila |
[[]] |
pichi,
pütru |
[[]] |
poto,
potopoto,
taupoto |
corto |
| 34 |
narrow |
k'ullk'u,
t'iqi |
[[]] |
ngütraf,
pichi rume,
pichi rupa |
k'ullku,
k'iski |
[[]] |
estrecho,
angosto |
| 35 |
thin |
juch'usa |
[[]] |
pichi rume,
pichi rupa |
ñañu |
[[]] |
delgado,
flaco |
| 36 |
woman* |
warmi |
lickau |
domo |
warmi |
vî'e,
vahine |
mujer |
| 37 |
man (adult male) |
chacha |
sima |
wentru |
qhari |
tangata |
hombre |
| 38 |
man* (human being) |
jaqi |
[[]] |
che,
wentru |
runa |
tangata |
hombre |
| 39 |
child |
lala (niño),
lulu (niña) |
pauna,
ppauna |
pichi wentru (niño),
pichi domo (niña) |
wawa |
poki;
poki tamaaroa,
poki tane (niño);
poki tamahahine,
poki vî'e,
poki vahine (niña) |
niño,
niña |
| 40 |
wife |
warmi |
[[]] |
kure,
domo |
warmi |
vî'e |
esposa,
mujer |
| 41 |
husband |
chacha,
jaynu |
sima |
füta,
wentru |
qhari |
kenu |
esposo,
marido |
| 42 |
mother |
tayka,
mama |
[[]] |
ñuke |
mama |
nua (arcaico),
matu'a poreko,
matu'a vahine |
madre |
| 43 |
father |
awki,
tata |
tickan |
chao,
chaw |
tayta |
koro (arcaico),
matu'a tamaaroa,
matu'a tane |
padre |
| 44 |
animal |
uywa (doméstico),
warqa (salvaje) |
[[]] |
kulliñ |
uywa |
îka,
manu |
animal |
| 45 |
fish* |
challwa,
chawlla |
ckacktchi |
challwa |
challwa |
îka |
pez,
pescado |
| 46 |
bird* |
jamach'i |
laatchir,
latchir |
üñüm |
pisqu |
manu |
ave,
pájaro |
| 47 |
dog* |
anu |
lockma |
trewa |
allqu |
paihenga |
perro |
| 48 |
louse* |
lap'a,
la'pa |
hebir,
horckan |
ṯüṉ,
tün |
usa |
kutu |
piojo |
| 49 |
snake |
asiru |
[[]] |
filu |
mach'aqway |
[[]] |
serpiente,
culebra |
| 50 |
worm |
laq'u |
[[]] |
piru |
kuru |
o'i o'i |
gusano |
| 51 |
tree* |
quqa |
[[]] |
mamüll,
aliweṉ (árbol nativo) |
sach'a |
miro |
árbol |
| 52 |
forest |
[[]] |
[[]] |
lemu,
mawidantu |
sach'a-sach'a |
[[]] |
bosque |
| 53 |
stick |
lawa |
[[]] |
mamüll |
k'aspi |
kohoa,
miro |
palo |
| 54 |
fruit |
achu |
[[]] |
füṉmamüll |
ruru |
[[]] |
fruta |
| 55 |
seed* |
jatha,
muju |
[[]] |
füṉ,
fün |
muru |
karu |
semilla |
| 56 |
leaf* |
laphi,
llaqa |
ckatta |
tapül |
raphi |
rau,
raupá |
hoja |
| 57 |
root* |
saphi |
ckapar |
folil |
saphi |
[[]] |
raíz |
| 58 |
bark* (from tree) |
[[]] |
tchacktchastur |
trolef |
yura qara |
kiri |
corteza |
| 59 |
flower |
panqara |
putchur,
tticka |
rayen |
tuktu |
pua,
tiare |
flor |
| 60 |
grass |
qura,
q'achu |
[[]] |
kachu |
qhura |
[[]] |
hierba,
pasto |
| 61 |
rope |
kira (cordel) |
[[]] |
def |
waska |
taúra |
cuerda,
lazo,
soga |
| 62 |
skin* |
janchi |
ckati |
trawa |
qara |
kiri |
piel |
| 63 |
meat |
aycha |
sábur |
ilo |
aycha |
kiko |
carne |
| 64 |
blood* |
wila |
laari,
lay-ir |
mollfüñ |
yawar |
toto |
sangre |
| 65 |
bone* |
ch'akha |
[[]] |
foro |
tullu |
ivi |
hueso |
| 66 |
fat* (n.) |
lik'i |
[[]] |
iwiñ |
wira |
[[]] |
grasa |
| 67 |
egg* |
k'awna |
ckauti |
kuram |
runtu |
mâmari |
huevo |
| 68 |
horn* |
waxra |
backra,
pputo |
müta |
waqra |
[[]] |
cuerno |
| 69 |
tail* |
wich'inka,
wich'inkha |
[[]] |
külen |
chupa |
hiku |
cola |
| 70 |
feather* |
phuyu |
ack-iu |
pichuñ,
pichun |
phuru |
huru huru |
pluma |
| 71 |
hair* |
ñik'uta |
[[]] |
kaḻ longko,
longko |
chukcha |
rauoho |
cabello,
pelo |
| 72 |
head* |
p'iqi |
lacksi |
longko |
uma |
puoko |
cabeza |
| 73 |
ear* |
jinchu |
ckaickai |
pilun |
rinri |
taringa |
oreja |
| 74 |
eye* |
nayra |
ckepe,
ckepi |
nge |
ñawi |
mata |
ojo |
| 75 |
nose* |
nasa |
seppi |
yu |
sinqa |
ihu |
nariz |
| 76 |
mouth* |
laka |
[[]] |
wüṉ |
simi |
haha |
boca |
| 77 |
tooth* |
laka ch'akha |
ckénia,
cheu-uy |
foro |
kiru |
niho |
diente |
| 78 |
tongue* |
laxra |
[[]] |
kewüṉ,
kewen |
qallu |
arero |
lengua |
| 79 |
fingernail |
sillu |
ckenni |
wili |
sillu |
akikuku,
maikuku |
uña |
| 80 |
foot* |
kayu |
ckutchir |
ṉamüṉ |
chaki |
va'e |
pie |
| 81 |
leg |
chara |
[[]] |
chang |
chanka |
horeko va'e |
pierna |
| 82 |
knee* |
qunquri |
[[]] |
luku |
qunqur |
turi va'e |
rodilla |
| 83 |
hand* |
ampara |
suy-i |
küwü |
maki |
rima |
mano |
| 84 |
wing |
chhiqha |
ack-iu |
müpü |
rapra |
kará |
ala |
| 85 |
belly* |
puraka,
phathanka (estómago) |
ckani |
llawe,
pütra (estómago) |
hiq'i (estómago) |
kopú (estómago),
manava |
barriga,
panza,
vientre |
| 86 |
guts |
jiphilla |
[[]] |
küllche |
mikhuna yawri |
kokoma |
entrañas,
tripas |
| 87 |
neck* |
kunka |
[[]] |
peḻ,
topeḻ (nuca) |
kunka |
ngao |
cuello |
| 88 |
back |
ati |
[[]] |
furi |
wasa |
tu'a ivi,
tua'ivi |
espalda |
| 89 |
breast* |
ñuñu (mama) |
aytia,
ckatnu |
moyo (mama),
ruku |
ñuñu (mama) |
û |
pecho |
| 90 |
heart* |
lluqu |
tchitack |
piwke |
sunqu |
inanga,
mahatu |
corazón |
| 91 |
liver* |
k'iwcha |
himri |
ke |
kukupin |
ate ánu ánu,
ate hio hio |
hígado |
| 92 |
drink* |
umaña |
cckacktur,
haitatur |
putun,
püton |
upyay |
unu |
beber,
tomar |
| 93 |
eat* |
manq'aña |
[[]] |
in |
mikhuy,
saxsay |
kai |
comer |
| 94 |
bite* |
achuraña (uno por uno) |
becknatur |
ünan |
khaniy,
p'atay |
[[]] |
morder |
| 95 |
suck |
ch'amuña,
q'awiña (frutos) |
[[]] |
üfun;
fochidün,
fochüdün (extraer chupando) |
ch'unkay |
[[]] |
chupar |
| 96 |
spit |
axsuña,
thusaña |
[[]] |
tofkün |
thuqay |
[[]] |
escupir |
| 97 |
vomit |
waq'aqiña |
ppotuntur |
rapin |
[[]] |
[[]] |
vomitar |
| 98 |
blow |
phusaña |
ppúputur |
pimun |
phukuy |
[[]] |
soplar |
| 99 |
breathe |
samaña |
hatckatchatur,
hatratchatur |
neyün |
samay |
[[]] |
respirar |
| 100 |
laugh |
laruña |
[[]] |
ayen |
asiy |
[[]] |
reír |
| 101 |
see* |
uñjaña |
[[]] |
pen,
adkintun,
kintun |
rikhuy |
[[]] |
ver |
| 102 |
hear* |
[[]] |
yébitur |
allkün,
allkütun (escuchar) |
uyariy |
ngaro'a |
oír |
| 103 |
know* (a fact) |
uñt'aña,
yatiña |
[[]] |
kimün |
yachay |
[[]] |
saber |
| 104 |
think |
lup'iña |
[[]] |
rakiduamün |
llup'iy |
[[]] |
pensar |
| 105 |
smell |
mukhiña |
[[]] |
ṉümütun (olfatear) |
muskhiy |
[[]] |
oler |
| 106 |
fear |
axsaraña |
[[]] |
llükan |
manchay |
[[]] |
temer |
| 107 |
sleep* |
ikiña |
tulur |
umawtun |
puñuy |
[[]] |
dormir |
| 108 |
live |
jakaña |
ckausatur |
mongen |
kawsay |
[[]] |
vivir |
| 109 |
die* |
jiwaña |
[[]] |
ḻan |
wañuy |
[[]] |
morir |
| 110 |
kill* |
jiwarpaña |
lattatur |
ḻangümün,
ḻanemün |
wañuchiy |
[[]] |
matar |
| 111 |
fight |
ajaña,
ch'axwaña,
juchikiña |
[[]] |
kewan,
nalün (agredir, castigar, pegar),
weychan (guerrear) |
awqay,
tinkuy |
[[]] |
pelear |
| 112 |
hunt |
[[]] |
[[]] |
tun,
nun,
nün (agarrar, coger) |
[[]] |
[[]] |
cazar |
| 113 |
hit |
nuwaña |
[[]] |
mütrongün,
tralofün,
trepun (con un palo) |
takay |
[[]] |
golpear |
| 114 |
cut |
muruña (pelo) |
[[]] |
katrün |
khuchuy,
laray (en lonjas),
tumiy (con cuchillo),
muruy (el pelo) |
[[]] |
cortar |
| 115 |
split |
pachjaña (por mitades),
pachjt'aña (en muchos pedazos) |
[[]] |
wüdkan (dividirse, partirse),
lakan (por mitades);
iratun (leña) |
[[]] |
[[]] |
partir |
| 116 |
stab |
[[]] |
[[]] |
chünarun,
chungarun |
t'uxsiy |
[[]] |
apuñalar |
| 117 |
scratch |
ch'iyaña,
jurqhiña,
kisuña,
k'isuqaña |
backaratur |
ruefün,
ruen,
rifkan (arañar),
wicharün (rasgar) |
jasp'iy,
llik'iy |
[[]] |
arañar,
rascar,
rasgar |
| 118 |
dig |
alliña |
baâlatur |
rengan,
kaykün (con azadón) |
allay |
[[]] |
cavar |
| 119 |
swim* |
tuyuña |
[[]] |
weyelün |
tuytuy |
[[]] |
nadar |
| 120 |
fly* (v.) |
jalaña,
tuyuña |
[[]] |
müpün,
müpütun,
pinüfün (sin alas),
üpünün (las aves) |
phaway |
[[]] |
volar |
| 121 |
walk* |
aywiña (en grupo),
kuykuña (cuidadosamente) |
[[]] |
miawün (andar),
trekan |
puriy |
[[]] |
caminar |
| 122 |
come* |
jutaña |
hautur |
küpan |
jamuy |
[[]] |
venir |
| 123 |
lie* |
ikintaña,
jaqusiña,
jipiña (yacer),
winkuña |
[[]] |
kudun (acostarse);
renengkülen,
renülen (yacer sobre) |
siriy,
winkuy |
[[]] |
acostarse,
echarse,
tenderse |
| 124 |
sit* |
qunuña |
[[]] |
anün |
[[]] |
[[]] |
sentarse |
| 125 |
stand* |
sayaña,
sayt'aña |
[[]] |
witralen,
witrapüran (ponerse de pie) |
sayay |
[[]] |
estar de pie |
| 126 |
turn |
mult'iña |
[[]] |
tiawün (girar, virar),
melarün (alguien en el suelo),
trantun,
trantunlükun (árboles) |
[[]] |
[[]] |
voltear |
| 127 |
fall |
liwisiña,
tinkuña |
[[]] |
llangkün,
nagün (bajar),
tranün (derribar) |
urmay |
[[]] |
caer |
| 128 |
give* |
churaña,
waxt'aña |
ckantur |
elun,
ulün |
quy |
[[]] |
dar |
| 129 |
hold |
asxasiña,
katurapiña |
[[]] |
tunien |
[[]] |
[[]] |
sostener |
| 130 |
squeeze |
ñitiña,
q'apiña (con la mano) |
[[]] |
füyümün,
üpümün (con cuerdas y lazos) |
mat'iy |
[[]] |
apretar |
| 131 |
rub |
jusq'uña,
khakhuña (granos) |
[[]] |
ngüñkün (ropa),
pingüdün |
khituy,
qhaquy |
[[]] |
frotar |
| 132 |
wash |
jariña (platos, cara),
t'axsuña (objetos flexibles) |
[[]] |
küchan |
mayllay,
t'axsay (el pelo) |
[[]] |
lavar |
| 133 |
wipe |
phiskhuña |
[[]] |
liftun,
lipümün |
[[]] |
[[]] |
limpiar |
| 134 |
pull |
mithaña |
sorútur |
witran |
tiray |
[[]] |
jalar,
tirar |
| 135 |
push |
nukhuña |
[[]] |
pelün,
peltrün |
tanqay |
[[]] |
empujar |
| 136 |
throw |
jaquña |
[[]] |
ütrüfün;
ütrüfelün,
ütrüftun (tirar a alguien algo) |
chuqay |
[[]] |
arrojar,
tirar |
| 137 |
tie |
chinuña |
[[]] |
ñayfin (amarrar),
trarin,
trarün |
watay |
[[]] |
atar |
| 138 |
sew |
ch'ukuña |
[[]] |
ñidüfün,
wipun |
siray |
[[]] |
coser |
| 139 |
count |
jakhuña |
[[]] |
rakin |
[[]] |
[[]] |
contar |
| 140 |
say* |
saña |
hammatur |
pin,
feypin |
[[]] |
[[]] |
decir |
| 141 |
sing |
jaylliña |
[[]] |
ülkantun |
jaylliy |
[[]] |
cantar |
| 142 |
play |
anataña |
[[]] |
awkantun |
phullay |
kori,
kokori |
jugar |
| 143 |
float |
tuyuña |
[[]] |
künayün |
tuytuy |
[[]] |
flotar |
| 144 |
flow |
ch'illch'iña |
[[]] |
witrun |
[[]] |
[[]] |
fluir |
| 145 |
freeze |
luxuña |
[[]] |
piliñün,
trangliñün |
qasay |
[[]] |
helar |
| 146 |
swell |
p'usuña,
p'unkiña,
punkiña |
[[]] |
poyün |
punkiy |
[[]] |
hincharse |
| 147 |
sun* |
inti,
willka (arcaico, ritual) |
ckapin, ckaâpin |
aṉtü,
aṉṯü |
inti |
raá |
sol |
| 148 |
moon* |
phaxsi |
ckamur |
küyeṉ |
killa |
mahina |
luna |
| 149 |
star* |
warawara |
haalar |
wangüleṉ |
quyllur |
hetu'u |
estrella |
| 150 |
water* |
uma |
ack,
puri,
puye,
yacko |
ko |
yaku |
vai |
agua |
| 151 |
rain* |
jallu |
saire,
sairi |
maw,
mawüṉ |
para |
ûa |
lluvia |
| 152 |
river |
jawira |
back-cka |
ḻewfü,
lewfü |
mayu |
[[]] |
río |
| 153 |
lake |
quta |
[[]] |
ḻafkeṉ,
pichiḻafkeṉ,
weyko |
qucha |
[[]] |
lago |
| 154 |
sea |
jach'a quta,
mama quta,
lamarquta (español) |
[[]] |
ḻafkeṉ |
jatun qucha,
mamaqucha,
lamar qucha (español) |
tai |
mar |
| 155 |
salt |
jayu |
ckuta,
ckutta |
chadi |
kachi |
miti |
sal |
| 156 |
stone* |
qala |
ckaitchi |
kura |
rumi |
ma'ea |
piedra |
| 157 |
sand* |
ch'alla |
horckte |
kuyum |
aqu |
one |
arena |
| 158 |
dust |
turmi |
[[]] |
trufür |
ñut'u jallp'a |
[[]] |
polvo |
| 159 |
earth* |
pacha |
[[]] |
mapu |
pacha,
tiksimuyu |
henua,
kaínga |
tierra |
| 160 |
cloud* |
qinaya |
[[]] |
tromü |
phuyu |
rangi |
nube |
| 161 |
fog |
urpu |
[[]] |
chiway,
trukur |
pacha phuyu |
kapua |
niebla,
bruma |
| 162 |
sky |
laqampu |
[[]] |
kallfü wenu |
janaxpacha |
rangi |
cielo |
| 163 |
wind |
thaya |
[[]] |
kürüf |
wayra |
tokerau |
viento |
| 164 |
snow |
khunu |
tchimir,
tsimir |
pire,
üñi |
rit'i |
[[]] |
nieve |
| 165 |
ice |
chhullunkhaya,
chhullunkhiya |
[[]] |
piliñ |
chullunku |
[[]] |
hielo |
| 166 |
smoke* |
jiq'i,
jiwq'i |
[[]] |
fitrun |
q'usñi |
au |
humo |
| 167 |
fire* |
nina |
humur,
ckelar |
kütral |
nina |
ahi |
fuego |
| 168 |
ashes* |
qhilla |
[[]] |
trufken |
uchpa |
éo éo,
ikuvera |
cenizas |
| 169 |
burn* |
qanqiña |
[[]] |
lüfün |
kanay |
[[]] |
quemarse |
| 170 |
road* |
thaki |
beter |
rüpü |
ñan
yan |
[[]] |
camino |
| 171 |
mountain* |
qullu |
[[]] |
mawida |
urqu |
[[]] |
montaña |
| 172 |
red* |
wila;
chupika (rojo carne) |
lari |
kelü |
puka |
henga henga,
hero hero,
mea mea,
reto reto |
rojo |
| 173 |
green* |
ch'uxña |
ckaâri |
karü |
q'umir |
rito mata |
verde |
| 174 |
yellow* |
q'illu;
churi (amarillo pálido) |
[[]] |
chod;
podkura,
polkura (amarillo pálido) |
q'illu |
toua mâmari |
amarillo |
| 175 |
white* |
janq'u |
[[]] |
liüg,
lig,
lüg,
fülang |
yuraq |
tea tea |
blanco |
| 176 |
black* |
ch'iyara |
atchi,
haatchi |
kurü |
yana |
kere kere,
uri uri |
negro |
| 177 |
night* |
aruma |
atán |
puṉ |
tuta |
po |
noche |
| 178 |
day |
uru |
ckaâpin |
aṉtü,
aṉṯü |
p'unchaw |
raá,
mahana |
día |
| 179 |
year |
mara |
chetti (?) |
tripaṉtü,
tripaṉṯü |
wata |
ta'u |
año |
| 180 |
warm* |
llaphi |
[[]] |
alin,
allus |
q'uñi |
[[]] |
cálido,
tibio |
| 181 |
cold* |
ch'uñu |
serar,
tserar |
wütrü |
chiri |
[[]] |
frío |
| 182 |
full* |
phuqha |
[[]] |
apo |
junt'a |
[[]] |
lleno |
| 183 |
new* |
machaqa |
[[]] |
we |
musux |
[[]] |
nuevo |
| 184 |
old |
thantha |
[[]] |
fücha (masculino),
kude (femenino),
wintu (cosas, animales) |
machu |
[[]] |
viejo |
| 185 |
good* |
suma jaqi |
ckaya,
ckaâya;
ckackchi,
ckacktchir (alimento) |
küme |
allin,
k'acha |
riva |
bueno |
| 186 |
bad |
ñanqha |
baltchar |
üñfi,
weda |
[[]] |
kino,
rake rake |
malo
|
| 187 |
rotten |
ñusata |
becktchi,
ckaimaiñir |
funa,
füna |
ismusqa,
p'usqusqa |
piro |
podrido |
| 188 |
dirty |
ch'islli |
[[]] |
pod |
ch'ichi |
hava hava,
îngo ingo |
sucio |
| 189 |
straight |
chiqapa |
[[]] |
nor,
itro |
chiqan |
[[]] |
recto |
| 190 |
round* |
muruq'u |
[[]] |
chingked |
muyu |
[[]] |
redondo |
| 191 |
sharp |
[[]] |
[[]] |
yun |
t'upasqa |
[[]] |
afilado |
| 192 |
dull |
muru,
muthu |
[[]] |
yuñelay |
[[]] |
[[]] |
desafilado,
romo |
| 193 |
smooth |
quña,
llusk'a |
yampu |
ngüfar |
jasa,
p'alta,
p'allta |
[[]] |
suave,
liso |
| 194 |
wet |
juri |
[[]] |
ngüfor,
narfü,
kuchu |
ch'aran |
[[]] |
mojado |
| 195 |
dry* |
phara,
waña,
qhulu |
ckein-tcha |
piwü |
ch'aki |
paka |
seco |
| 196 |
correct |
chiqaki
chiqapa |
[[]] |
nor,
ad |
[[]] |
titika |
correcto |
| 197 |
near |
jak'a |
[[]] |
ina,
llekü,
lleküñma,
pülle |
[[]] |
hahine,
tupuaki |
cerca |
| 198 |
far |
jaya |
[[]] |
alümapu,
kamapu |
karu |
kumi |
lejos |
| 199 |
right |
kupi |
ckonnir |
man |
paña |
mata'u,
rara mata'u |
derecha |
| 200 |
left |
ch'iqa |
ckapir |
wele |
lluq'i |
maui,
rara maui |
izquierda |
| 201 |
at |
[[]] |
[[]] |
mew |
-pi,
-paq |
i |
a,
en,
ante |
| 202 |
in |
[[]] |
ay |
mew |
-pi,
-paq |
i |
en |
| 203 |
with |
[[]] |
ckol |
mew,
mo,
engu,
engün |
-wan |
hai (mediante, por medio de) |
con |
| 204 |
and |
[[]] |
[[]] |
ka |
[[]] |
e,
me,
pe,
piri |
y,
e |
| 205 |
if |
[[]] |
[[]] |
feley,
feley may |
-pti |
ana |
si |
| 206 |
because |
[[]] |
[[]] |
mew |
-rayku |
[[]] |
porque |
| 207 |
name* |
suti |
tchei |
üy |
suti |
îngoa |
nombre |