chʼaʼ
Apariencia
(Redirigido desde «ch'a'»)
Matlatzinca
[editar]| chʼaʼ | |
| pronunciación | falta agregar |
Etimología
[editar]Si puedes, incorpórala: ver cómo
Adjetivo
[editar]- 1
- Pequeño, chico.
| chʼaʼ | |
| pronunciación (AFI) | /t͡ʃʼaʔ/ |
| silabación | chʼaʼ |
| longitud silábica | monosílaba |
| grafías alternativas | ch'a' |
| rima | aʔ |
Etimología
[editar]Si puedes, incorpórala: ver cómo
Verbo transitivo
[editar]Locuciones
[editar]- ch'a' ch'aak: pedimiento de lluvias.
- ch'a' chi': invocación, mención.
- ch'a' iik': respiración, respirar.
- ch'a' k'uux: odio, odiar.
- ch'a' nu'uk: entender.
- ch'a' subtal: vergüenza, avergonzar.
- ch'a' óol: aliviar.
Conjugación
[editar]Conjugación de chʼaʼ (chʼaʼik, chʼaʼabal) (transitivo, tipo 2, regular) [▲▼]
| Formas no personales (verboides) | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Infinitivo | chʼaʼik | |||||
| Participio pasivo | chʼaʼabil | |||||
| Formas personales | ||||||
| Voz activa | ||||||
| (teen) | (teech) | (letiʼ) | (toʼon) | (teʼex) | (letiʼob) | |
| Indicativo incompletivo | (teen) kin chʼaʼik | (teech) ka chʼaʼik | (letiʼ) ku chʼaʼik | (toʼon) k chʼaʼik, kin chʼaʼikoʼonOTE | (teʼex) ka chʼaʼikeʼex | (letiʼob) ku chʼaʼikoʼob |
| Indicativo completivo | (teen) tin chʼaʼaj | (teech) ta chʼaʼaj | (letiʼ) tu chʼaʼaj | (toʼon) t(k) chʼaʼaj, tin chʼaʼajoʼonOTE, tin chʼaʼonOTE/COL | (teʼex) ta chʼaʼajeʼex, ta chʼaʼexCOL | (letiʼob) tu chʼaʼajoʼob, tu chʼaʼobCOL |
| Indicativo resultativo | (teen) in chʼaʼamaj | (teech) a chʼaʼamaj | (letiʼ) u chʼaʼamaj | (toʼon) k chʼaʼamaj, in chʼaʼamajoʼonOTE, in chʼaʼamoʼonOTE/COL | (teʼex) a chʼaʼamajeʼex, a chʼaʼameʼexCOL | (letiʼob) u chʼaʼamajoʼob, u chʼaʼamoʼobCOL |
| Subjuntivo | (teen) in chʼaʼej* | (teech) a chʼaʼej* | (letiʼ) u chʼaʼej* | (toʼon) k chʼaʼej*, in chʼaʼonOTE | (teʼex) a chʼaʼex | (letiʼob) u chʼaʼob |
| Imperativo | (teen) ― | (teech) chʼaʼej* | (letiʼ) ― | (toʼon) ― | (teʼex) chʼaʼex | (letiʼob) ― |
| Voz pasiva | ||||||
| (teen) | (teech) | (letiʼ) | (toʼon) | (teʼex) | (letiʼob) | |
| Indicativo incompletivo | (teen) kin chʼaʼabal | (teech) ka chʼaʼabal | (letiʼ) ku chʼaʼabal | (toʼon) k chʼaʼabal, kin chʼaʼabaloʼonOTE | (teʼex) ka chʼaʼabaleʼex | (letiʼob) ku chʼaʼabaloʼob |
| Indicativo completivo | (teen) (j)chʼaʼaben | (teech) (j)chʼaʼabech | (letiʼ) (j)chʼaʼabij* | (toʼon) (j)chʼaʼaboʼon | (teʼex) (j)chʼaʼabeʼex | (letiʼob) (j)chʼaʼaboʼob |
| Indicativo resultativo | (teen) chʼaʼanen | (teech) chʼaʼanech | (letiʼ) chʼaʼan | (toʼon) chʼaʼanoʼon | (teʼex) chʼaʼaneʼex | (letiʼob) chʼaʼanoʼob |
| Subjuntivo | (teen) chʼaʼabaken | (teech) chʼaʼabakech | (letiʼ) chʼaʼabak | (toʼon) chʼaʼabakoʼon | (teʼex) chʼaʼabakeʼex | (letiʼob) chʼaʼabakoʼob |
| Leyenda: † arcaico, x no normativo, ■ cambio ortográfico, ■ irregularidad, OTE: forma usada en el oriente de Yucatán y centro de Quintana Roo, COL: coloquial, * los sufijos -ej/-ij se eliminan en posición no terminal. | ||||||
Referencias y notas
[editar]Categorías:
- Matlatzinca
- MAT:Palabras sin transcripción fonética
- MAT:Palabras de etimología sin precisar
- MAT:Adjetivos
- Maya yucateco
- YUA:Palabras monosílabas
- YUA:Rimas:aʔ
- YUA:Palabras con varias grafías
- YUA:Palabras de etimología sin precisar
- YUA:Verbos transitivos
- YUA:Verbos
- YUA:Verbos transitivos tipo 2
- YUA:Verbos regulares