Ir al contenido

chiʼ

De Wikcionario, el diccionario libre
(Redirigido desde «chi'»)
icono de desambiguación Entradas similares:  chi, chí, chì, chī, chĭ
chiʼ
pronunciación (AFI) /t͡ʃiʔ/
silabación chiʼ
longitud silábica monosílaba
grafías alternativas chi'
rima

Etimología

[editar]

Si puedes, incorpórala: ver cómo

Sustantivo

[editar]

ch¦plural: chiʼob

1 Anatomía
Boca.[1]
2
Orilla.
3 Frutos
Nance.

Verbo transitivo

[editar]
4
Morder.[2]
5
Picar (dicho de un insecto).[3]

Locuciones

[editar]

Conjugación

[editar]
Conjugación de chiʼ (chiʼik, chiʼibil)(transitivo, tipo 2, regular) []
Formas no personales (verboides)
Infinitivo chiʼik
Participio pasivo chiʼibil
Formas personales
Voz activa
(teen) (teech) (letiʼ) (toʼon) (teʼex) (letiʼob)
Indicativo incompletivo (teen)kin chiʼik (teech)ka chiʼik (letiʼ)ku chiʼik (toʼon)k chiʼik, kin chiʼikoʼonOTE (teʼex)ka chiʼikeʼex (letiʼob)ku chiʼikoʼob
Indicativo completivo (teen)tin chiʼaj (teech)ta chiʼaj (letiʼ)tu chiʼaj (toʼon)t(k) chiʼaj, tin chiʼajoʼonOTE, tin chiʼonOTE/COL (teʼex)ta chiʼajeʼex, ta chiʼexCOL (letiʼob)tu chiʼajoʼob, tu chiʼobCOL
Indicativo resultativo (teen)in chiʼimaj (teech)a chiʼimaj (letiʼ)u chiʼimaj (toʼon)k chiʼimaj, in chiʼimajoʼonOTE, in chiʼimoʼonOTE/COL (teʼex)a chiʼimajeʼex, a chiʼimeʼexCOL (letiʼob)u chiʼimajoʼob, u chiʼimoʼobCOL
Subjuntivo (teen)in chiʼej* (teech)a chiʼej* (letiʼ)u chiʼej* (toʼon)k chiʼej*, in chiʼonOTE (teʼex)a chiʼex (letiʼob)u chiʼob
Imperativo (teen) (teech)chiʼej* (letiʼ) (toʼon) (teʼex)chiʼex (letiʼob)
Voz pasiva
(teen) (teech) (letiʼ) (toʼon) (teʼex) (letiʼob)
Indicativo incompletivo (teen)kin chiʼibil (teech)ka chiʼibil (letiʼ)ku chiʼibil (toʼon)k chiʼibil, kin chiʼibiloʼonOTE (teʼex)ka chiʼibileʼex (letiʼob)ku chiʼibiloʼob
Indicativo completivo (teen)(j)chiʼiben (teech)(j)chiʼibech (letiʼ)(j)chiʼibij* (toʼon)(j)chiʼiboʼon (teʼex)(j)chiʼibeʼex (letiʼob)(j)chiʼiboʼob
Indicativo resultativo (teen)chiʼanen (teech)chiʼanech (letiʼ)chiʼan (toʼon)chiʼanoʼon (teʼex)chiʼaneʼex (letiʼob)chiʼanoʼob
Subjuntivo (teen)chiʼibiken (teech)chiʼibikech (letiʼ)chiʼibik (toʼon)chiʼibikoʼon (teʼex)chiʼibikeʼex (letiʼob)chiʼibikoʼob
Leyenda: † arcaico, x no normativo, cambio ortográfico, irregularidad, OTE: forma usada en el oriente de Yucatán y centro de Quintana Roo, COL: coloquial, * los sufijos -ej/-ij se eliminan en posición no terminal.

Véase también

[editar]

Quiché

[editar]
chiʼ
pronunciación falta agregar

Etimología

[editar]

Si puedes, incorpórala: ver cómo

Sustantivo

[editar]
1 Anatomía
Boca.

Referencias y notas

[editar]
  1. Juan R. Bastarrachea et al. «chiʼ» en Diccionario Básico Español-Maya-Español. Editorial: Maldonado Editores. Mérida, México, 1992.
  2. Shigeto Yoshida. «CHI’» en Diccionario de la conjugación de verbos en el maya yucateco actual. Página 10. Editorial: Tohoku University. Sendai, 2009.
  3. «CHI’» en Diccionario maya popular: maya-español, español-maya. Página 39. Editorial: Academia de la Lengua Maya de Yucatán. Mérida, Yucatán, 2007. ISBN: 9685480370.