Ir al contenido

kʼal

De Wikcionario, el diccionario libre
icono de desambiguación Entradas similares:  kal, kàl, kál
kʼal
conservador (AFI) /kʼal/
reducido (AFI) /kʼah/
silabación kʼal
longitud silábica monosílaba
grafías alternativas k'al
rimas al, ah

Etimología

[editar]

Si puedes, incorpórala: ver cómo.

Verbo transitivo

[editar]
1
Cerrar.
2
Encerrar, aprisionar.[1]
3
Abrochar.[2]

Conjugación

[editar]
Conjugación de kʼal (kʼalik, kʼaʼalal)(transitivo, tipo 2, regular) []
Formas no personales (verboides)
Infinitivo kʼalik
Participio pasivo kʼalbil
Formas personales
Voz activa
(teen) (teech) (letiʼ) (toʼon) (teʼex) (letiʼob)
Indicativo incompletivo (teen)kin kʼalik (teech)ka kʼalik (letiʼ)ku kʼalik (toʼon)k kʼalik, kin kʼalikoʼonOTE (teʼex)ka kʼalikeʼex (letiʼob)ku kʼalikoʼob
Indicativo completivo (teen)tin kʼalaj (teech)ta kʼalaj (letiʼ)tu kʼalaj (toʼon)t(k) kʼalaj, tin kʼalajoʼonOTE, tin kʼaloʼonOTE/COL (teʼex)ta kʼalajeʼex, ta kʼaleʼexCOL (letiʼob)tu kʼalajoʼob, tu kʼaloʼobCOL
Indicativo resultativo (teen)in kʼalmaj (teech)a kʼalmaj (letiʼ)u kʼalmaj (toʼon)k kʼalmaj, in kʼalmajoʼonOTE, in kʼalmoʼonOTE/COL (teʼex)a kʼalmajeʼex, a kʼalmeʼexCOL (letiʼob)u kʼalmajoʼob, u kʼalmoʼobCOL
Subjuntivo (teen)in kʼalej* (teech)a kʼalej* (letiʼ)u kʼalej* (toʼon)k kʼalej*, in kʼaloʼonOTE (teʼex)a kʼaleʼex (letiʼob)u kʼaloʼob
Imperativo (teen) (teech)kʼalej* (letiʼ) (toʼon) (teʼex)kʼaleʼex (letiʼob)
Voz pasiva
(teen) (teech) (letiʼ) (toʼon) (teʼex) (letiʼob)
Indicativo incompletivo (teen)kin kʼaʼalal (teech)ka kʼaʼalal (letiʼ)ku kʼaʼalal (toʼon)k kʼaʼalal, kin kʼaʼalaloʼonOTE (teʼex)ka kʼaʼalaleʼex (letiʼob)ku kʼaʼalaloʼob
Indicativo completivo (teen)(j)kʼaʼalen (teech)(j)kʼaʼalech (letiʼ)(j)kʼaʼalij* (toʼon)(j)kʼaʼaloʼon (teʼex)(j)kʼaʼaleʼex (letiʼob)(j)kʼaʼaloʼob
Indicativo resultativo (teen)kʼalaʼanen (teech)kʼalaʼanech (letiʼ)kʼalaʼan (toʼon)kʼalaʼanoʼon (teʼex)kʼalaʼaneʼex (letiʼob)kʼalaʼanoʼob
Subjuntivo (teen)kʼaʼalaken (teech)kʼaʼalakech (letiʼ)kʼaʼalak (toʼon)kʼaʼalakoʼon (teʼex)kʼaʼalakeʼex (letiʼob)kʼaʼalakoʼob
Leyenda: † arcaico, x no normativo, cambio ortográfico, irregularidad, OTE: forma usada en el oriente de Yucatán y centro de Quintana Roo, COL: coloquial, * los sufijos -ej/-ij se eliminan en posición no terminal.

Véase también

[editar]

Referencias y notas

[editar]
  1. Juan R. Bastarrachea et al. «K’AAL» en Diccionario Básico Español-Maya-Español. Editorial: Maldonado Editores. Mérida, México, 1992.
  2. «K’AAL» en Diccionario maya popular: maya-español, español-maya. Página 111. Editorial: Academia de la Lengua Maya de Yucatán. Mérida, Yucatán, 2007. ISBN: 9685480370.