tsʼíib
Apariencia
| tsʼíib | |
| conservador (AFI) | /t͡sʼíːɓ/ |
| reducido (AFI) | /t͡sʼíːʔ/ |
| silabación | tsʼíib |
| longitud silábica | monosílaba |
| grafías alternativas | ts'íib, ts'ib[1], dzib[2] |
| rimas | íːʔ, íːɓ |
Etimología
[editar]Del protomaya *tzʼihbʼ ("dibujar", posteriormente "escribir").[3]
Sustantivo
[editar]tsʼíib ¦ plural: tsʼíiboʼob
Verbo intransitivo
[editar]Locuciones
[editar]- ajtsʼíib: escritor.
- chʼilib tsʼíib: lápiz.
- ixtsʼíib: escritora.
- joron tsʼíib: firmar.
Conjugación
[editar]Conjugación de tsʼíib (intransitivo, antipasivo, regular) [▲▼]
| Formas no personales (verboides) | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Infinitivo | tsʼíib | |||||
| Formas personales | ||||||
| (teen) | (teech) | (letiʼ) | (toʼon) | (teʼex) | (letiʼob) | |
| Indicativo incompletivo | (teen) kin tsʼíib | (teech) ka tsʼíib | (letiʼ) ku tsʼíib | (toʼon) k tsʼíib, kin tsʼíiboʼonOTE | (teʼex) ka tsʼíibeʼex | (letiʼob) ku tsʼíiboʼob |
| Indicativo completivo | (teen) (j)tsʼíibnajen | (teech) (j)tsʼíibnajech | (letiʼ) (j)tsʼíibnajij* | (toʼon) (j)tsʼíibnajoʼon | (teʼex) (j)tsʼíibnajeʼex | (letiʼob) (j)tsʼíibnajoʼob |
| Indicativo resultativo | (teen) tsʼíibnajaʼanen | (teech) tsʼíibnajaʼanech | (letiʼ) tsʼíibnajaʼan | (toʼon) tsʼíibnajaʼanoʼon | (teʼex) tsʼíibnajaʼaneʼex | (letiʼob) tsʼíibnajaʼanoʼob |
| Subjuntivo | (teen) tsʼíibnaken | (teech) tsʼíibnakech | (letiʼ) tsʼíibnak | (toʼon) tsʼíibnakoʼon | (teʼex) tsʼíibnakeʼex | (letiʼob) tsʼíibnakoʼob |
| Imperativo | (teen) ― | (teech) tsʼíibnen | (letiʼ) ― | (toʼon) ― | (teʼex) tsʼíibneneʼex | (letiʼob) ― |
| Leyenda: † arcaico, x no normativo, ■ cambio ortográfico, ■ irregularidad, OTE: forma usada en el oriente de Yucatán y centro de Quintana Roo, COL: coloquial, * los sufijos -ej/-ij se eliminan en posición no terminal. | ||||||
Véase también
[editar]Referencias y notas
[editar]- ↑ obsoleta
- ↑ obsoleta
- ↑ Cecil H. Brown & Søren Wichmann. «Proto‐Mayan Syllable Nuclei». International Journal of American Linguistics vol. 70. Páginas 128-186. 2004. DOI: 10.1086/424553.
- ↑ Javier A. Gómez Navarrete. «tsʼíib» en Diccionario Introductorio Español-Maya, Maya-Español. Página 180. Editorial: Universidad de Quintana Roo. Chetumal, 2009. Formato: pdf.
- ↑ Alfredo Barrera Vásquez. «tsʼíib» en Diccionario Maya Cordemex: Maya-Español / Español-Maya. Página 882. Editorial: Cordemex. Mérida, México, 1980.