Ir al contenido

chak

De Wikcionario, el diccionario libre
icono de desambiguación Entradas similares:  chäk, chʼak, chaak, cháak, cha’ak, ch’aak
chak
pronunciación (AFI) /t͡ʃak/
silabación chak
longitud silábica monosílaba
rima ak

Etimología 1

[editar]

Del protomaya *kaq.[1] Compárense el lacandón y mopán chäk, el cachiquel y quiché käq o el kanjobal kaq.

Adjetivo

[editar]

chak¦plural: chaktak, chaktakoʼob

1 Colores
Rojo.
  • Color:

Locuciones

[editar]

Etimología 2

[editar]

Si puedes, incorpórala: ver cómo.

Verbo transitivo

[editar]
1 Gastronomía
Salcochar.[2]

Conjugación

[editar]
Conjugación de chak (chakik, chaʼakal)(transitivo, tipo 2, regular) []
Formas no personales (verboides)
Infinitivo chakik
Participio pasivo chakbil
Formas personales
Voz activa
(teen) (teech) (letiʼ) (toʼon) (teʼex) (letiʼob)
Indicativo incompletivo (teen)kin chakik (teech)ka chakik (letiʼ)ku chakik (toʼon)k chakik, kin chakikoʼonOTE (teʼex)ka chakikeʼex (letiʼob)ku chakikoʼob
Indicativo completivo (teen)tin chakaj (teech)ta chakaj (letiʼ)tu chakaj (toʼon)t(k) chakaj, tin chakajoʼonOTE, tin chakoʼonOTE/COL (teʼex)ta chakajeʼex, ta chakeʼexCOL (letiʼob)tu chakajoʼob, tu chakoʼobCOL
Indicativo resultativo (teen)in chakmaj (teech)a chakmaj (letiʼ)u chakmaj (toʼon)k chakmaj, in chakmajoʼonOTE, in chakmoʼonOTE/COL (teʼex)a chakmajeʼex, a chakmeʼexCOL (letiʼob)u chakmajoʼob, u chakmoʼobCOL
Subjuntivo (teen)in chakej* (teech)a chakej* (letiʼ)u chakej* (toʼon)k chakej*, in chakoʼonOTE (teʼex)a chakeʼex (letiʼob)u chakoʼob
Imperativo (teen) (teech)chakej* (letiʼ) (toʼon) (teʼex)chakeʼex (letiʼob)
Voz pasiva
(teen) (teech) (letiʼ) (toʼon) (teʼex) (letiʼob)
Indicativo incompletivo (teen)kin chaʼakal (teech)ka chaʼakal (letiʼ)ku chaʼakal (toʼon)k chaʼakal, kin chaʼakaloʼonOTE (teʼex)ka chaʼakaleʼex (letiʼob)ku chaʼakaloʼob
Indicativo completivo (teen)(j)chaʼaken (teech)(j)chaʼakech (letiʼ)(j)chaʼakij* (toʼon)(j)chaʼakoʼon (teʼex)(j)chaʼakeʼex (letiʼob)(j)chaʼakoʼob
Indicativo resultativo (teen)chakaʼanen (teech)chakaʼanech (letiʼ)chakaʼan (toʼon)chakaʼanoʼon (teʼex)chakaʼaneʼex (letiʼob)chakaʼanoʼob
Subjuntivo (teen)chaʼakaken (teech)chaʼakakech (letiʼ)chaʼakak (toʼon)chaʼakakoʼon (teʼex)chaʼakakeʼex (letiʼob)chaʼakakoʼob
Leyenda: † arcaico, x no normativo, cambio ortográfico, irregularidad, OTE: forma usada en el oriente de Yucatán y centro de Quintana Roo, COL: coloquial, * los sufijos -ej/-ij se eliminan en posición no terminal.

Véase también

[editar]

Referencias y notas

[editar]
  1. Cecil H. Brown & Søren Wichmann. «Proto‐Mayan Syllable Nuclei». International Journal of American Linguistics vol. 70. Páginas 128-186. 2.ª ed, 2004. DOI: 10.1086/424553.
  2. «CHAAK» en Diccionario maya popular: maya-español, español-maya. Página 34. Editorial: Academia de la Lengua Maya de Yucatán. Mérida, Yucatán, 2007. ISBN: 9685480370.