Ir al contenido

báalam

De Wikcionario, el diccionario libre
báalam
pronunciación (AFI) /ɓáː.lam/
silabación báa-lam
longitud silábica bisílaba
variantes balam
rima am
[1] Báalam

Etimología

[editar]

Del protomaya *bʼahlam.[1] Compárense el cachiquel b'alam, el chol bajlum, el lacandón barum, el quiché b'alam, el tojolabal b'ajlam, el tseltal balam o el tsotsil bolom.

Sustantivo

[editar]

báalam¦plural: báalamoʼob

1 Mamíferos
(Panthera onca) Jaguar.
2 Mitología
Guardián de los montes.[2]

Verbo intransitivo

[editar]
3
Acechar como un gato.[3]

Locuciones

[editar]

Conjugación

[editar]
Conjugación de báalam(intransitivo, antipasivo, regular) []
Formas no personales (verboides)
Infinitivo báalam
Formas personales
(teen) (teech) (letiʼ) (toʼon) (teʼex) (letiʼob)
Indicativo incompletivo (teen)kin báalam (teech)ka báalam (letiʼ)ku báalam (toʼon)k báalam, kin báalamoʼonOTE (teʼex)ka báalameʼex (letiʼob)ku báalamoʼob
Indicativo completivo (teen)(j)báalamnajen (teech)(j)báalamnajech (letiʼ)(j)báalamnajij* (toʼon)(j)báalamnajoʼon (teʼex)(j)báalamnajeʼex (letiʼob)(j)báalamnajoʼob
Indicativo resultativo (teen)báalamnajaʼanen (teech)báalamnajaʼanech (letiʼ)báalamnajaʼan (toʼon)báalamnajaʼanoʼon (teʼex)báalamnajaʼaneʼex (letiʼob)báalamnajaʼanoʼob
Subjuntivo (teen)báalamnaken (teech)báalamnakech (letiʼ)báalamnak (toʼon)báalamnakoʼon (teʼex)báalamnakeʼex (letiʼob)báalamnakoʼob
Imperativo (teen) (teech)báalamnen (letiʼ) (toʼon) (teʼex)báalamneneʼex (letiʼob)
Leyenda: † arcaico, x no normativo, cambio ortográfico, irregularidad, OTE: forma usada en el oriente de Yucatán y centro de Quintana Roo, COL: coloquial, * los sufijos -ej/-ij se eliminan en posición no terminal.

Véase también

[editar]

Referencias y notas

[editar]
  1. Terrence Kaufman & John Justeson. A Preliminary Mayan Etymological Dictionary. Página 594. 2003. Formato: PDF.
  2. Ana Patricia Martínez Huchim. Diccionario maya de bolsillo: español-maya, maya-español. Página 150. Editorial: Dante. 1.ª ed, Mérida, México, 2005. ISBN: 9706052992.
  3. «báalam» en Diccionario maya popular: maya-español, español-maya. Página 20. Editorial: Academia de la Lengua Maya de Yucatán. Mérida, Yucatán, 2007. ISBN: 9685480370.