Ir al contenido

kíins

De Wikcionario, el diccionario libre
kíins
pronunciación (AFI) /kíːns/
silabación kíins
longitud silábica monosílaba
grafías alternativas kíims[1]
rima íːns

Etimología

[editar]

De kíim(il) y el sufijo -s, con cambio de m a n por asimilación fonética.

Verbo transitivo

[editar]
1
Matar.[2][3]

Conjugación

[editar]
Conjugación de kíins (kíinsik, kíinsaʼal)  (transitivo, tipo 1, regular) [▲▼]
Formas no personales (verboides)
Infinitivo kíinsik
Participio pasivo kíinsbil
Formas personales
Voz activa
(teen) (teech) (letiʼ) (toʼon) (teʼex) (letiʼob)
Indicativo incompletivo (teen) kin kíinsik (teech) ka kíinsik (letiʼ) ku kíinsik (toʼon) k kíinsik, kin kíinsikoʼonOTE (teʼex) ka kíinsikeʼex (letiʼob) ku kíinsikoʼob
Indicativo completivo (teen) tin kíinsaj (teech) ta kíinsaj (letiʼ) tu kíinsaj (toʼon) t(k) kíinsaj, tin kíinsajoʼonOTE, tin kíinsoʼonOTE/COL (teʼex) ta kíinsajeʼex, ta kíinseʼexCOL (letiʼob) tu kíinsajoʼob, tu kíinsoʼobCOL
Indicativo resultativo (teen) in kíinsmaj (teech) a kíinsmaj (letiʼ) u kíinsmaj (toʼon) k kíinsmaj, in kíinsmajoʼonOTE, in kíinsmoʼonOTE/COL (teʼex) a kíinsmajeʼex, a kíinsmeʼexCOL (letiʼob) u kíinsmajoʼob, u kíinsmoʼobCOL
Subjuntivo (teen) in kíinsej* (teech) a kíinsej* (letiʼ) u kíinsej* (toʼon) k kíinsej*, in kíinsoʼonOTE (teʼex) a kíinseʼex (letiʼob) u kíinsoʼob
Imperativo (teen) ― (teech) kíinsej* (letiʼ) ― (toʼon) ― (teʼex) kíinseʼex (letiʼob) ―
Voz pasiva
(teen) (teech) (letiʼ) (toʼon) (teʼex) (letiʼob)
Indicativo incompletivo (teen) kin kíinsaʼal (teech) ka kíinsaʼal (letiʼ) ku kíinsaʼal (toʼon) k kíinsaʼal, kin kíinsaʼaloʼonOTE (teʼex) ka kíinsaʼaleʼex (letiʼob) ku kíinsaʼaloʼob
Indicativo completivo (teen) (j)kíinsaʼaben (teech) (j)kíinsaʼabech (letiʼ) (j)kíinsaʼabij* (toʼon) (j)kíinsaʼaboʼon (teʼex) (j)kíinsaʼabeʼex (letiʼob) (j)kíinsaʼaboʼob
Indicativo resultativo (teen) kíinsaʼanen (teech) kíinsaʼanech (letiʼ) kíinsaʼan (toʼon) kíinsaʼanoʼon (teʼex) kíinsaʼaneʼex (letiʼob) kíinsaʼanoʼob
Subjuntivo (teen) kíinsaʼaken (teech) kíinsaʼakech (letiʼ) kíinsaʼak (toʼon) kíinsaʼakoʼon (teʼex) kíinsaʼakeʼex (letiʼob) kíinsaʼakoʼob
Leyenda: † arcaico, x no normativo, ■ cambio ortográfico, ■ irregularidad, OTE: forma usada en el oriente de Yucatán y centro de Quintana Roo, COL: coloquial, * los sufijos -ej/-ij se eliminan en posición no terminal.

Véase también

[editar]

Referencias y notas

[editar]
  1. ↑ obsoleta
  2. ↑ Javier A. Gómez Navarrete. «KÍINS» en Diccionario Introductorio Español-Maya, Maya-Español. Página 140. Editorial: Universidad de Quintana Roo. Chetumal, 2009. Formato: pdf.
  3. ↑ Shigeto Yoshida. «KÍIM.S» en Diccionario de la conjugación de verbos en el maya yucateco actual. Página 33. Editorial: Tohoku University. Sendai, 2009.