orior
| orior | |
| clásico (AFI) | [ˈɔ.rɪ.ɔr] |
Etimología
[editar]Del protoitálico *or-i- ("levantarse"), y este del protoindoeuropeo *h₃r-i- ("levantarse").[1] Compárese el hitita arai-ⁱ/ari- ("levantarse", "levantar"), el sánscrito íyarti ("poner en movimiento", "mover") y el griego antiguo ὄρνυμι (órnymi, "animar", "incitar").[1]
Verbo intransitivo
[editar]- 1
- Aparecer al horizonte, nacer, levantarse, salir.
- Uso: dícese de cuerpos celestes.[2]
- 2
- Aparecer en la escena.
- Uso: por extensión, dícese de personas.[2]
- 3
- Levantarse, alzarse (de la cama, etc.).[2]
- 4
- Extenderse hacia arriba, crecer, subir.
- Uso: dícese de nubes, llamas, etc.[2]
- 5
- Levantarse, arreciar.
- Uso: dícese de vientos, tormentas, etc.[2]
- 6
- Empezar.
- Uso: dícese de cosas temporales.[2]
- 7
- Nacer, comenzar la vida, la existencia.[2]
- 8
- Brotar.
- Uso: dícese de plantas.[2]
- 9
- Haber nacido o descendido (de).
- Uso: dícese de personas, generalmente con el participio perfecto.[2]
- 10
- Provenir, ser oriundo de.[2]
- 11
- Haber nacido (en).[2]
- 12
- Surgir, presentarse.
- Uso: dícese de eventos, circunstancias, etc.[2]
Conjugación
[editar]Conjugación de oriō, orere, ortī, ― (tercera/cuarta conjugación, deponente, regular) [▲▼]
| Formas no personales (verboides) | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Infinitivo | orī, orīrī | |||||
| Participio | oriundus, oriendus | |||||
| Gerundio | oriundī, oriundō, oriundum, oriendī, oriendō, oriendum | |||||
| Supino | ― | |||||
| Formas personales | ||||||
| Modo indicativo | ||||||
| ego | tū | is, ea, id | nōs | vōs | eī, eae, ea | |
| Presente | ego orior, orior | tū oreris, orere, orīris, orīre | is, ea, id oritur, orītur | nōs orimur, orīmur | vōs oriminī, orīminī | eī, eae, ea oriuntur, oriuntur |
| Pretérito imperfecto | ego oriēbar, oriēbar | tū oriēbāris, oriēbāre, oriēbāris, oriēbāre | is, ea, id oriēbātur, oriēbātur | nōs oriēbāmur, oriēbāmur | vōs oriēbāminī, oriēbāminī | eī, eae, ea oriēbantur, oriēbantur |
| Futuro | ego oriar, oriar | tū oriēris, oriēre, oriēris, oriēre | is, ea, id oriētur, oriētur | nōs oriēmur, oriēmur | vōs oriēminī, oriēminī | eī, eae, ea orientur, orientur |
| Modo subjuntivo | ||||||
| ut ego | ut tū | ut is, ut ea, ut id | ut nōs | ut vōs | ut eī, ut eae, ut ea | |
| Presente | ut ego oriar, oriar | ut tū oriāris, oriāre, oriāris, oriāre | ut is, ut ea, ut id oriātur, oriātur | ut nōs oriāmur, oriāmur | ut vōs oriāminī, oriāminī | ut eī, ut eae, ut ea oriantur, oriantur |
| Pretérito imperfecto | ut ego orerer, orīrer | ut tū orerēris, orerēre, orīrēris, orīrēre | ut is, ut ea, ut id orerētur, orīrētur | ut nōs orerēmur, orīrēmur | ut vōs orerēminī, orīrēminī | ut eī, ut eae, ut ea orerentur, orīrentur |
| Modo imperativo | ||||||
| ― | (tū) | (is, ea, id) | ― | (vōs) | (eī, eae, ea) | |
| Presente | ― ― | (tū) orere, orīre | (is, ea, id) ― | ― ― | (vōs) oriminī, orīminī | (eī, eae, ea) ― |
| Futuro | ― ― | (tū) oritor, orītor | (is, ea, id) oritor, orītor | ― ― | (vōs) ― | (eī, eae, ea) oriuntor, oriuntor |
| Leyenda: † arcaico, x no normativo, ■ cambio ortográfico, ■ irregularidad | ||||||